Bisiklette Doğru Vites Kullanımı Nasıl Olmalıdır?

Bisiklette ön ve arka vites sayıları bisiklet türlerine göre her ne kadar farklılık göstersede kullanım açısından hepsi aynı öneme sahiptir. En temel kullanım kuralı, bisiklette ön ve arka dişliler mutlaka birbirine paralel hareket etmelidir. Kural özetle bize, zincirin bisikletin kadrosuna her zaman paralel durması gerektiğini ve çok fazla açı kazanmaması gerektiğini söylemektedir. Zincirin fazla açı kazanması ve çapraz kullanım olarak adlandırdığımız hatalı kullanım zincire ve dişlilere ciddi anlamda zararlar verecektir.

Örneğin, 27 vites bir bisikleti ele alalım ve doğru vites kullanımını anlatalım.

Önde 3 vites, arkada ise 9 vites = 27 vites.

Ön vites: 1 = Arka vites: 1-2-3-4
Ön vites: 2 = Arka vites: 3-4-5-6-7
Ön vites: 3 = Arka vites: 6-7-8-9 kombinasyonunda olmalıdır.

Aynakol en ufak dişlideyken, 1-2-3-4. viteslerde, en büyük dişlideyken 7-8-9. dişlilerde olmasının sağlanması, yani zincirin mümkün mertebe düz kalmasına özen gösterilmesi yeterlidir. Viteslerde esas dikkat etmemiz gereken konu zincirin çapraz konuma düşmemesini sağlamaktır. Çapraz kullanılan zincirin ömrü kısalacak, aynakol ve ruble dişlileri aşınacak ve gücü pedaldan tekerleğe aktarırken kayıp yaşanmasına neden olacaktır. Yolun durumuna göre, kısa sürelerde bu kombinasyonun dışına çıkılması ve zincirin hafif çaprazlık kazanması zincir, dişli ve rubleye zarar vermez fakat çapraz kullanımın bir alışkanlık haline getirilmesi, viteslerin bilinçsiz kullanılması, zincirlerin ve dişlilerin aşınmasına neden olduğu gibi sürüş sırasında aynakol bölgesinden rahatsız edici zincir sürtünme seslerinin gelmesine de sebep olur. Bu yüzden sürüş kaliteniz ve bisikletinizin uzun ömürlü olması açısından doğru vites kullanımı önemli bir konudur.

Vites Değiştirme

Vites kombinasyonunun haricinde üzerinde durmamız gereken konulardan bir tanesi de vitesleri doğru zamanda ve doğru yerde değiştirebilmemiz gerektiğini bilmektir. Öncelikle çok yavaş pedal çevirirken, pedal çevirmezken veya bisiklet hareket etmeden mümkünse vites değiştirmemelisiniz. Pedallar sabitken vites değiştirdiğiniz takdirde, pedal çevirdiğiniz ilk anda vites geçişleri sert bir şekilde olur ve bu hareket vites aksamına zarar verdiği gibi anlık denge kaybı ve sürücüde de paniğe yol açabilir. Bisikleti ayakta sürerken de  vites değişiminde çok dikkat etmelisiniz. Pedala aniden yüklenmeniz arka aktarıcınızı veya kadro kulağınızı kırabilir. Bu aynı şekilde rampa çıkarken de geçerlidir. Rampanın ortasına kadar gelip zorlanınca birden en düşük vitese geçer, pedallara asılırsanız zincir veya aktarıcınızda meydana gelebilecek sorunlarla başbaşa kalabilirsiniz.

Vites geçişleri

Güzergahınızda bir yokuş var ise yokuşa başlamadan vitesinizi küçültmeniz gerekmektedir. Yokuşa başladıktan sonra yapılacak vites değişikliği pedala çok sert basmanıza ve bunun doğal bir sonucu olarak zincir ve vites aksamına ciddi bir yüklenmeye neden olacaktır. Bu tip bir durum nadir olsa da zincirin kırılmasına kadar gidebilir. Vites değiştireceğiniz zaman ön veya arka olması farketmeden vites kollarına arka arkaya basılmamalıdır.

Vitesleri her zaman kademeli bir şekilde, vitesin geçtiğinden emin olduktan sonra diğer vitese geçişi sağlayacak şekilde kullanmak gerekir. Ard arda, durmaksızın yapılan vites geçişlerinin, vites sistemiyle beraber dişlilere de zarar verebileceğini aklınızdan çıkarmayın. Vites konusunda sürebildiğiniz ve temponuzu koruyabildiğiniz en yüksek devirde (kadans) pedal çevirmeniz enerji verimi açısından daha faydalıdır. Bu, uzun mesafeler için de rampa tırmanışları içinde geçerli bir durumdur. En fazla yapılan genel hata, sürülebilen en yüksek vitese çıkıp hemen hızlanmaya çalışmaktır. Ama unutulmamalıdır ki bu yapılırken temponuz ister istemez bozulacak ve hızınız mecburen düşecektir.

Vites Aksamı Bakım ve Ayarları

Bisiklet bakımı, bisikletin kullanım sıklığına, kullanım şekline bağlı olarak senede kaç bakım yaptırmanız sorusuna verilecek cevap değişkenlik gösterebilir. Ama genel olarak sezon başında ve sonunda yapılacak bakımlar, yani yılda iki kez kontrol ve bakım bisikletinizin verimli kullanım süresini uzatacaktır. Vites sisteminizin de kendi içinde özel bir bakım ve hassas ayar teknikleri vardır. Özellikle vites tel gerginliği, H (High) ve L (Low) vidalarının doğru ayarlanması, zincirinizin kondisyon, tansiyon ve yağ durumu, aktarıcı makarasının durumu ve aktarıcıların temizliği vb. gibi hususlar vites bakımında dikkat edilmesi gereken başlıca noktalardır. Bu bakımları zaman zaman kendiniz yapabileceğiniz gibi, hassas ayar gerektiren hallerde ya da bakım için gerekli tamir aletleriniz yoksa bisiklet servislerinde de bu bakımları kısa zamanda yaptırabilirsiniz.

Zincir Bakımları

Bakım için temiz ve yağlı bir zincir kullanmanız önemlidir. Zincirinizi aşındırıcı olmayan malzemelerle temizleyip, zincir için üretilmiş yağlarla zaman zaman yağlamanız gerekir. Vites sistemlerinde ayar tutmamasının en önemli sebeplerinden birisi de hareket kabiliyetini kaybetmiş ayarsız ve bakımsız zincirlerdir. Özellikle zincir sürtmelerinden meydana gelen gıcırtı veya sürtme sesleri duyuyorsanız bu vites geçis ve kullanımında yolunda gitmeyen bir şeylerin varlığına işarettir. Bunların önüne geçmek için ilk yapılması gereken şey rutin zincir bakımının yapılmasıdır. Bu bakım her ne kadar ihmal edilse de asfalt kullanımlarda 250 km, arazi sürüşünde ise 100 km’de bir zincir bakımlarını yapmamız gerekmektedir.

Zincir bakımı için;

  • Zinciri her sürüş sonrası kuru bir bezle silin.
  • Mümkünse aktarıcı, aynakol ve rublenizi tozlu/çamurlu bırakmayın. Bunun için zincir temizleme aletlerini kullanabilirsiniz.
  • Zincirinizi zincir için üretilmiş bir yağ ile yağlayın.
  • Yağlamada zincirin kuru olduğuna emin olun.
  • Zincirde aşınma, hasar veya paslanma olup olmadığını ara sıra kontrol edin.

Doğru vites geçişlerini kullanmayı bilmek kadar vites ayarlarının, aynakol sistemleri ile ruble, vites aktarıcıları ve zincirin hepsinin bir bütün içinde çalıştığının bilinmesi gerekmektedir. Bu nedenle zincir bakımlarının da vites sistemlerinin doğru çalışması ve kullanımı için vites ayar ve bakımlarının yanında ihmal edilmemesi gerektiğini unutmayınız.

Bir Yorum Yazın

Sedat Kartal

Sedat Kartal

Avukat / Bisikletçi / SK Blog Sahibi - İstanbul’da doğdu. Bisiklet sporu merakı yanında basılı ve dijital medya alanında dergi editörlüğü ve görsel yönetmenlik yaptı. Webmaster site tasarımcılığı ile kendi kişisel blog ve avukatlık sitelerinin tasarımlarını hazırladı ve yayınladı.

Benzer Yazılar